Bolesław
Barbacki
Deklaracja dostępności

Życiorys

Bolesław Barbacki urodził się w Nowym Sączu 10 października 1891 r. jako trzeci syn pary nauczycieli, Leona i Heleny Barbackich w ich rodzinnym domu przy obecnej ulicy Kunegundy. Od najmłodszych lat wykazywał zdolności artystyczne, rozwijane konsekwentnie pomimo licznych przeciwności. W latach młodzieńczych poza sztuką i rodziną jego wielką miłością była Polska – marzył o niepodległości i działał na rzecz jej odzyskania, m.in. jako jeden z organizatorów konspiracyjnej młodzieżowej grupy „Koło Filareckie”.

Po ukończeniu II gimnazjum wyjechał na upragnione studia malarskie do Krakowa. Nie mógł jednak skupić się wyłącznie na sztuce; czas musiał dzielić pomiędzy zajęcia na Akademii Sztuk Pięknych, gdzie kształcił się m.in. pod kierunkiem Teodora Axentowicza, a studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Kiedy wybuchła pierwsza wojna światowa, chciał wstąpić do wojska, gdyż jak wielu Polaków, miał nadzieję, że ten światowy konflikt przyniesie Polsce upragnioną niepodległość. Jednak z powodu wady wzroku nie został przyjęty. Na wojnę udali się trzej jego bracia: Tadeusz, Zdzisław i Witold, który walczył w Legionach. Barbacki pozostał w Nowym Sączu, a następnie spędził kilka miesięcy w Austrii w ramach przymusowej ewakuacji urzędników i ich rodzin. Czas ten wykorzystał na intensywne rozwijanie warsztatu malarskiego. Po powrocie do Nowego Sącza wziął udział w wystawie, na której zaprezentował swoje prace. Jego portrety zachwyciły odwiedzających i przysporzyły mu zamówień. Również jeszcze podczas wojny, w kwietniu 1918 r. współzakładał Towarzystwo Dramatyczne, gdyż teatr był jego wielką pasją.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Barbacki rozpoczął pracę jako nauczyciel rysunków w gimnazjum żeńskim, udzielał również lekcji prywatnych. W 1925 r., aby doskonalić swój warsztat, udał się na rok do Paryża; tam – mimo zetknięcia z najnowszymi prądami w malarstwie – zafascynowała go przede wszystkim sztuka dawnych mistrzów. Jako portrecista wierny realizmowi zdobył sławę – obrazy zamawiała u niego nie tylko nowosądecka elita, ale także znane postaci z Warszawy i Lwowa; portretował marszałka Piłsudskiego, polskich generałów i profesorów Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

Jednak pomimo znacznej ilości zamówień jego wielki temperament twórczy i wrażliwość społeczna nie pozwoliły mu skupić się jedynie na malarstwie. Pracował więc jako nauczyciel, kierował Szkołą Przemysłową Żeńską, był prezesem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz aktywnym działaczem teatru prowadzonego przez Towarzystwo Dramatyczne.

Kiedy w 1939 r. wybuchła wojna, Barbacki zajął się zabezpieczeniem i ukryciem majątku "Sokoła", przystąpił także do tajnej konspiracyjnej organizacji. W styczniu 1941 roku został aresztowany i brutalnie przesłuchany przez Heinricha Hamanna, szefa sądeckiego gestapo. Wypuszczony z więzienia nie zdecydował się na opuszczenie miasta. W lipcu 1941 r. został aresztowany ponownie. Rozstrzelano go wraz z grupą ponad 40 innych więźniów w masowej egzekucji w podsądeckich Biegonicach. Z dokumentów źródłowych wynika, że jego śmierć była efektem osobistej niechęci, jaką żywił do artysty Heinrich Hamann.

Bolesław Barbacki był człowiekiem, który nigdy nie żył sam dla siebie. Przeżywał swoje życie, oddając je nie tylko sztuce, ale także swojej ojczyźnie, swoim sąsiadom, swoim współobywatelom. Był zarazem romantykiem i pozytywistą. Troszczył się o to, aby zniszczony przez historyczne zdarzenia kraj podnieść z marazmu; działał i tworzył, a swoim życiem dał świadectwo patriotyzmu najlepszego z możliwych. To wszystko nie przychodziło mu łatwo, podejmował trudne decyzje, był odważny i wierny powołaniu artysty i swoim miłościom – do rodziny, ludzi, miasta i ojczyzny – aż do tragicznego końca. Dziś jego postać porusza to, co w nas najlepsze – pokazuje sens istnienia w realizowaniu się poprzez twórczą miłość do świata, który zmienia się na lepsze.

 

Polecane pozycje bibliograficzne:

Barbacki B., Praca pozaszkolna absolwentek szkół zawodowych żeńskich, „Przewodnik Oświatowy”, nr 10–12, 1913.

Barbacki B., Komar S., Towarzystwo Dramatyczne w Nowym Sączu 1918–1928, Bochnia bd.

Bolesław Barbacki, Nowy Sącz 2021.

Dagnan K., Bolesław Barbacki wybitny portrecista, Nowy Sącz 1966.

Golachowski K., Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Nowym Sączu 1887–1937, Nowy Sącz 1937.

Małecka A., 102 lata Pani Eugenii Romańskiej, „Dobry Tygodnik Sądecki”, 13.01.2018.

Maszczak M.T., Bolesław Barbacki 1891–1941, Nowy Sącz 1981.

Maszczak M.T., Bolesław Barbacki (1891–1941), Kraków 1990.

Molenda M., Wieczory wigilijne Barbackich, „Gazeta Nowosądecka”, 22.12.2017, s. 10.

Molenda M., Bolesław Barbacki – zapomniany bohater niepodległości, „Sądeczanin. Historia”, 1/2018, s. 56–65.

Molenda M., Trzy Heleny. Opowieść o trzech kobietach z rodziny Barbackich, „Sądeczanin. Historia”, 4/2020, s. 47–52.

Molenda M., Spektakle Towarzystwa Dramatycznego w oczach recenzentów, „Sądeczanin. Historia”, 2/2020, s. 43–60.

Molenda M., Wokół „Kostiumologii” Bolesława Barbackiego, „Sądeczanin. Historia”, 1/2021, s. 80–83.

Pawłowski E., Działalność społeczno-kulturalna Bolesława Barbackiego. Katalog pośmiertnej wystawy obrazów Bolesława Barbackiego, Nowy Sącz 1946.

Reguła R., Bolesław Barbacki 1891–1941 (Zarys życia i twórczości). Katalog pośmiertnej wystawy obrazów Bolesława Barbackiego Nowy Sącz 23.IV–8.VII.1946, Nowy Sącz 1946.

Sitek A., Artysta Bolesław Barbacki – człowiek i dzieło. Katalog wystawy obrazów Bolesława Barbackiego, Nowy Sącz–Kraków 1959.

Sitek A., Bolesław Barbacki – artysta, malarz i działacz społeczny. Katalog wystawy malarstwa Bolesława Barbackiego w Galerii TPSP „Stara Kordegarda” w Warszawie, 1978.

Sitek A., Sylwetki zasłużonych sądeczan. 1. Bolesław Barbacki, „Rocznik sądecki”, 9 (1968), s. 475–477.

Sztuka nie dla sztuki. Refleksje i wspomnienia Ewy Harsdorf, Nowy Sącz bd.

Totoń A., Chryzantym Uhacz i Roman Uhacz – przyjaciele Bolesława Barbackiego, Stary Sącz 2014.

Wnęk J., Szkoła Przemysłowa Żeńska Towarzystwa Szkoły Ludowej w Nowym Sączu (1926–1937), „Rocznik sądecki”, 41 (2013), s. 223–242.